Συμβουλές για να τα Βγάλεις Πέρα Όταν Αρχίζεις να Αμφιβάλλεις

8 “Κανόνες” Για να Αντιμετωπίζεις τις Συγγραφικές σου (Και Όχι Μόνο) Ανασφάλειες


Όταν άρχισα να γράφω οι αμφιβολίες με παρέλυσαν, όπως συμβαίνει σε όλους όσοι παίρνουν την τέχνη τους στα σοβαρά.

Είμαι καλός; Είμαι δίκαιος απέναντι στους χαρακτήρες μου; Θα αρέσουν σε κανέναν οι ιστορίες μου; Υπάρχει κάποιο νόημα σε όλο αυτό; Μιλάω σε έναν τοίχο; Είμαι τόσο μόνος;

Με επιμονή, εσωτερική αναζήτηση και κάμποση δόση πίστης, ξεπέρασα όλα αυτά τα πνευματικά εμπόδια και ολοκλήρωσα τρία μυθιστορήματα.

Πίστευα πως είχα ξεμπερδέψει με τις αμφιβολίες, μέχρι τη στιγμή που αποφάσισα να γράψω κάποιες σκέψεις με τη μορφή δοκιμίου και να τις δημοσιεύσω σε μία διαδικτυακή πλατφόρμα.

Παρόλο που είχα πολλά πράγματα να μάθω ακόμα, ήμουν πια βέβαιος για τις συγγραφικές μου ικανότητες και για τις ιδέες μου. Είχα κατακτήσει τη μεγάλη φόρμα σε έναν ικανοποιητικό βαθμό, αλλά το blogging απαιτούσε από μένα κάτι εντελώς διαφορετικό, πέρα από το ότι έπρεπε να γράφω σε μία γλώσσα που δεν ήμουν το ίδιο επιδέξιος στον χειρισμό της όσο με τη μητρική μου.

Επομένως αντιμέτωπος με το καινούργιο άγνωστο οι αμφιβολίες βρήκαν την ευκαιρία να τρυπώσουν ξανά και να υπονομεύσουν την αυτοπεποίθησή μου.

Τότε συνειδητοποίησα πως οι ίδιες στρατηγικές που με βοήθησαν να αντιμετωπίσω τις ανασφάλειές μου όταν έγραφα μυθιστορήματα, ίσως να αποδεικνύονταν το ίδιο χρήσιμες κι εδώ.

Οπότε έφτιαξα μια λίστα.

Και σας την παραδίδω.

 

1) Μη συγκρίνεις τη δουλειά σου με τη δουλειά κάποιου άλλου

Έχει εξελιχθεί σε κάτι ιδιαίτερα δύσκολο τελευταία το να αποφεύγεις γενικά τις συγκρίσεις. Τα social media μας βομβαρδίζουν με τις υποτιθέμενες τέλειες ζωές των “φίλων” μας και μερικές φορές είμαστε τόσο αφελείς ώστε να πιστεύουμε πως αποτελούν ακριβείς απεικονίσεις του παραδείσου.

Καταποντιζόμαστε από ιστορίες επιτυχίας που εκτυλίχθηκαν σε μια βραδιά, από αυτές τις λίστες του Forbes για τους 30 πιο επιτυχημένους επιχειρηματίες κάτω των 30 και πάει λέγοντας, αλλά δε μας δείχνουν ποτέ τον αγώνα, τον πόνο, την αφοσίωση, τις θυσίες που χρειάστηκε να κάνουν αυτοί οι άνθρωποι.

Κι έτσι νιώθουμε τύψεις.

Πριν ξεκινήσω να γράφω, αναρωτήθηκα καθώς διάβαζα ένα κλασικό αριστούργημα: “Θα μπορώ ποτέ άραγε να γράψω έτσι;”

Καθώς έγραφα, κατάλαβα μια αδιάψευστη αλήθεια. Κανένα βιβλίο, ούτε καν τα επιβλητικότερα έργα που έχει να προσφέρει η παγκόσμια λογοτεχνία, δεν ήταν αρκετά καλό στην πρώτη του γραφή. Αυτό που βελτιώνει είναι η αδιάκοπη διόρθωση.

“Το μόνο είδος γραψίματος είναι το να ξαναγράφεις” — Έρνεστ Χέμινγουει

Να συγκρίνεις τη δουλειά σου μόνο με αυτές τις ντροπιαστικές σελίδες των πρώτων σου προσπαθειών,  καταχωνιασμένες προς στιγμήν στα βάθη ενός κλειδωμένου συρταριού για να μην αντικρίσουν ποτέ ξανά το φως της μέρας, για να συνειδητοποιήσεις το πόσο μακριά έχεις φτάσει.

Αυτή είναι όλη η ενθάρρυνση που χρειάζεσαι.

 

2) Να εμπνέεσαι, όχι να ζηλεύεις

Κάτι μοιάζει αδύνατο μέχρι κάποιος να το καταφέρει. Γιατί να φθονούμε αυτόν που κατάφερε να ξεπεράσει όλους τους υπόλοιπους και κατόρθωσε κάτι σπουδαίο;

Άπλωσε το χέρι του στο βασίλειο των δυνατοτήτων κι έφερε στον κόσμο κάτι που μέχρι τότε δεν υπήρχε παρά μόνο ως αποκύημα της φαντασίας μας.

Θα έπρεπε να είμαστε χαρούμενοι και να εμπνεόμαστε από αυτούς τους ανθρώπους γιατί όταν κάποιος κάνει το ακατόρθωτο ανοίγει το δρόμο και για εμάς τους υπόλοιπους να αφιερωθούμε σε αυτόν τον σκοπό, τώρα που είναι πιο ξεκάθαρο πού πρέπει να στοχεύσουμε.

Όπως γράφει ο Μάρκος Αυρήλιος στα Εις Εαυτόν:

“Αν κάτι είναι δύσκολο για σένα να το καταφέρεις, μην το θεωρείς αδύνατο για τον άνθρωπο. Αντιθέτως, ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό και ταιριάζει στην ανθρώπινη φύση, να ξέρεις ότι είναι εφικτό και για σένα”

 

3) Μάθε από όλους, κλέψε από τους καλύτερους

Η πρωτοτυπία είναι υπερεκτιμημένη. Είναι μια παγίδα που βάζεις στον εαυτό σου. Όχι μόνο θα σε αγχώσει, αλλά στην προσπάθειά σου να είσαι πρωτότυπος, η ιστορία σου μπορεί να μη βγάζει νόημα στο τέλος.

“Ό,τι έχει υπάρξει θα υπάρξει ξανά, ό,τι έχει γίνει θα γίνει ξανά, δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο κάτω από τον ήλιο” — Εκκλησιαστής 1:9

Πολλοί επίδοξοι συγγραφείς που ξέρω διστάζουν να δείξουν τη δουλειά τους ή και να βάλουν τις λέξεις στο χαρτί από φόβο μην τους αποκαλέσουν κοινότοπους ή κλέφτες.

Ωστόσο, δεν έχει καμία σημασία αν κλέψεις κάτι, γιατί ό,τι κι αν είναι αυτό θα φιλτραριστεί μέσα από τις προσωπικές σου εμπειρίες και θα μεταμορφωθεί σε κάτι προσωπικό και μοναδικό.

Όταν έγραφα το πρώτο μου αστυνομικό μυθιστόρημα είχα αυτή την ιδέα για το πώς θα κατάφερνε ο ήρωάς μου έναν τέλειο φόνο. Η ιδέα ήταν να μετατρέψει τον εαυτό του σε ένα από τα θύματα και ύστερα με τους κατάλληλους χειρισμούς και την σωστή προετοιμασία να προκύψει άλλος ένας φόνος για να φύγουν από πάνω τους οι υποψίες μια και καλή.

Η ιδέα έστειλε ρίγη ηδονής σε όλο μου το κορμί σαν ναρκωτικό.

Πίστευα ότι ήμουν πρωτότυπος.

Μισό χρόνο αφού είχα τελειώσει το μυθιστόρημά μου, έπιασα να διαβάσω για πρώτη φορά το βιβλίο της Αγκάθα Κρίστι Δέκα Μικροί Νέγροι. Μετά λύπης μου συνειδητοποίησα πως η Κρίστι είχε την ίδια ιδέα εβδομήντα πέντε χρόνια πριν από μένα!

Αυτό που θέλω να πω εδώ είναι πως οι ιδέες στην πραγματικότητα είναι περιορισμένες. Αυτό που είναι όντως αναρίθμητο είναι οι τρόποι να τις αξιοποιήσεις, οι τρόποι να μιλήσεις για ένα θέμα.

Δεν έχει να κάνει με την ιδέα, αλλά με την εκτέλεση.

Για παράδειγμα, πρέπει να υπάρχουν χιλιάδες εκθέσεις και λίστες σαν κι αυτή εδώ. Κι όμως αυτή είναι μοναδική, όπως και κάθε άλλη είναι μοναδική, γιατί κάθε μία έχει γραφτεί από διαφορετικούς ανθρώπους.

Μαθαίνεις λοιπόν από όλους. Ακόμα και οι κακοί συγγραφείς έχουν να σε διδάξουν κάτι και αυτό είναι το τι δεν πρέπει να κάνεις. Αλλά κλέβεις μόνο από τους καλύτερους.

 

4) Κάνε αυτό που αγαπάς απλά για να το κάνεις

Γιατί πρέπει όλα να έχουν να κάνουν με κάτι; Γιατί πρέπει καθετί να συνδέεται με κάποιο όφελος;

Αυτή η νοοτροπία να πρέπει να επωφελείσαι από τα πάντα μας έχει κοστίσει τη δυνατότητα να κάνουμε το οτιδήποτε μόνο και μόνο για την ευχαρίστηση που μας προσφέρει. Να πώς γίνεσαι καταθλιπτικός.

Στην αρχή η έντονη επιθυμία μου να γράψω ένα μυθιστόρημα υποκινούταν από τον υποσυνείδητο φόβο μου για τον θάνατο.

Ήθελα να αφήσω κάτι πίσω, ένα ενθύμιο της ύπαρξής μου, αλλά αυτό είχε μόνο σαν αποτέλεσμα να αντικαταστήσω έναν φόβο με έναν άλλο, το φόβο να μην αποκτήσω την πολυπόθητη υστεροφημία. Μετά αυτή η φοβία δημιούργησε με τη σειρά της καινούργιες ανησυχίες. Είναι η γραφή μου τόσο καλή ώστε να αξίζει ο κόσμος να τη θυμάται; Και πάει λέγοντας.

Πέραν αυτού, ο στόχος μου ήταν φυσικά το βιβλίο μου να εκδοθεί.

Μαντέψτε. Δεν εκδόθηκε.

Επειδή κοιτούσα να αποκομίσω κάτι απ’ όλο αυτό, μου διέφυγε το πόσο πιο σημαντική ήταν στην πραγματικότητα όλη η διαδικασία συγγραφής του πρώτου μου βιβλίου .

Καθετί που γίνεται αυτοσκοπός χάνει την ουσία του. Καθετί που κάνεις με σκοπό να πάρεις κάτι πίσω δε θα αποδώσει ποτέ.

“Γιατί η επιτυχία, όπως και η ευτυχία, δεν μπορούν να αναζητηθούν, πρέπει να προκύψουν, και δεν προκύπτουν παρά μονάχα ως αθέλητο επακόλουθο της αφοσίωσής σας σε έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον εαυτό σας ή ως υποπροϊόν της παράδοσής σας σε έναν άνθρωπο άλλον από τον ίδιο τον εαυτό σας. Η ευτυχία πρέπει να συμβεί, και το ίδιο ισχύει και για την επιτυχία: πρέπει να την αφήσετε να συμβεί με το να μη νοιάζεστε γι’ αυτήν.” — Βίκτορ Φρανκλ

 

5) Να είσαι αυθεντικός, συνεπής και υπομονετικός

Ό,τι κι αν κάνεις πρέπει να πηγάζει από την καρδιά σου και, υπό μία έννοια, να είναι επώδυνο για σένα. Αυτό σημαίνει ότι έρχεται από ένα ειλικρινές μέρος γιατί δεν υπάρχει τίποτα πιο πραγματικό από τον πόνο.

Ο ήρωας του δεύτερου βιβλίου μου είχε ένα τραγικό παρελθόν και μια φρικτή παιδική ηλικία. Ενώ έγραφα μια απαιτητική σκηνή όπου ο πατέρας του τον τιμωρούσε με απάνθρωπο τρόπο για ένα μικρό ασήμαντο παράπτωμα, σπάραξα ξαφνικά στο κλάμα.

Ήμουν τόσο μπερδεμένος.

Έδινα στον ήρωά μου μια άθλια ζωή. Γιατί το έκανα αυτό;

Εγώ έγραφα την ιστορία. Είχα τη δύναμη να τον κάνω χαρούμενο. Ωστόσο, για κάποιον λόγο, ήξερα ότι δεν μπορούσα να κάνω διαφορετικά. Φοβήθηκα. Τι σήμαινε αυτό για μένα; Είμαι σαδιστής χωρίς να το ξέρω;

Σύντομα κατάλαβα πως δεν μπορούσα να το είχα γράψει με κανέναν άλλον τρόπο γιατί η ιστορία δε θα ήταν ειλικρινής, πράγμα που θα έκανε εμένα αυτομάτως δειλό.

Η αυθεντικότητα είναι ένα μείγμα ειλικρίνειας, θάρρους και αδυναμίας.

Με το να εθελοτυφλείς και να ωραιοποιείς τα πράγματα χειραγωγείς και προδίδεις όχι μόνο το κοινό αλλά και τον εαυτό σου.

Οι αρετές της συνέπειας και της υπομονής έχουν σημασία μόνο όταν είσαι αυθεντικός. Διαφορετικά δεν έχει νόημα να κάνεις το οτιδήποτε.

 

6. Περιεχόμενο που είναι χρήσιμο και ποιοτικό πάντα σε ανταμείβει στο τέλος

Υπάρχει η πάγια τακτική να ακολουθείς τις τάσεις και τις μόδες ώστε να είσαι συμβατός με αυτό που μονοπωλεί την προσοχή του κοινού κάθε περίοδο ώστε να έχεις εγγυήσεις πως η δουλειά σου θα διαβαστεί.

Αυτό σημαίνει πως πολλοί γράφουν ό,τι συζητιέται και είναι του συρμού με την ελπίδα πως κάποιος θα πατήσει έστω κατά τύχη πάνω στο άρθρο του. Αξιολύπητο αν θες τη γνώμη μου.

Υπάρχει αυτή η παρανόηση πως ένας συγγραφέας δεν πρέπει να γράφει για τον εαυτό του. Είναι λάθος. Ένας συγγραφέας πρέπει να γράφει για τον εαυτό του με τέτοιον τρόπο που συγχρόνως να αφορά και να ενδιαφέρει άλλους ανθρώπους.

Με αυτόν τον τρόπο η δουλειά του όχι μόνο είναι αυθεντική, αλλά και χρήσιμη.

Ο χρόνος είναι ο καλύτερος κριτής. Δεν έχει σημασία πόσα αντίτυπα πούλησες αν κανείς δε θυμάται το βιβλίο σου μετά από δύο χρόνια ή όταν κανείς δεν το ξαναδιαβάζει. Αν ισχύει αυτό σημαίνει πως το βιβλίο δεν έχει πια τίποτα να προσφέρει. Έχει χάσει την αξία του. Από την άλλη ίσως να μην είχε καθόλου αξία εξαρχής.

Γιατί η αξία είναι διαχρονική, δε φθίνει με τον χρόνο γι’ αυτό και ο χρόνος είναι ο μόνος αξιόπιστος δείκτης της αξίας ενός πράγματος. Και κάτι αξίζει όταν δεν παύει ποτέ να είναι χρήσιμο.

Υπάρχει μια μικρή ιστορία για ένα ψαρά ο οποίος περιμένει με το καλάμι του στην παραλία και με τον κουβά του άδειο από ψάρια.

“Δεν έχει τσιμπήσει τίποτα, ε;” ρωτάει ένας περαστικός.

“Όχι ακόμα” απαντάει ο ψαράς. “Έχει αρκετά ψάρια πιο βαθιά, αλλά αν το δόλωμα είναι καλό, τα ψάρια στο τέλος θα σε βρουν μόνα τους”.

Όμως αυτή η νοοτροπία απαιτεί επίγνωση, σεμνότητα και πίστη. Στο τέλος το μόνο που σου μένει είναι να κάνεις αυτό που αγαπάς και ο χρόνος θα δείξει τελικά αν κάτι αξίζει.

 

7) Μην αγωνιάς για την τέλεια μορφή

Τίποτα δεν είναι τέλειο. Τίποτα δεν μπορεί να είναι τέλειο. Κάτι μπορεί να είναι μόνο αρκετά καλό κι αυτός πρέπει να είναι ο στόχος σου.

Προτεραιότητά σου είναι να τελειώνεις αυτό που δουλεύεις κάθε φορά. Μετά από ένα σημείο θα πρέπει να γράψεις χωρίς να σε νοιάζει αν αυτό που γράφεις είναι σπουδαίο ή όχι.

Η τελειότητα σε κρατάει πίσω.

Ο George R.R. Martin θέλει κάθε λέξη να είναι τέλεια. Έχουν περάσει οκτώ χρόνια από το προηγούμενο βιβλίο στη σειρά Το Τραγούδι του Πάγου και της Φωτιάς και το καινούργιο δε φαίνεται καν στον ορίζοντα. Στο μεταξύ, ο Stephen King έχει εκδώσει 13 μυθιστορήματα, γιατί κατανοεί πως η ιστορία πρέπει πρώτα να τελειώσει.

Δεν μπορείς να γράφεις και να διορθώνεις συγχρόνως.

Στο βιβλίο του Αλμπέρ Καμύ “Η Πανούκλα” υπάρχει ένας χαρακτήρας που θέλει να γράψει ένα βιβλίο. Πιστεύει πως έχει μια πολύ καλή εναρκτήρια πρόταση, αλλά αντί να κάτσει να γράψει και το υπόλοιπο, πειραματίζεται με παραλλαγές αυτής της πρότασης. Μετά η πανούκλα τον σκοτώνει και αυτός δεν είχε καν αποφασίσει πώς θα ξεκινούσε.

Αυτό κάνω κι εγώ. Έτσι ξετυλίγεται αυτή η έκθεση μέχρι στιγμής. Απλώς ξεκίνησα να γράφω χωρίς να αγωνιώ αν θα κερδίσω κάνα Νόμπελ.

 

8. Ένα πράγμα κάθε φορά

Το multitasking είναι μια απαρχαιωμένη ιδέα. Σε ξεγελά πως κάνεις πρόοδο, ενώ μετά βίας κουνιέσαι. Μοιράζεις την ενέργειά σου στα πάντα κι έτσι αντί να δίνεις τον καλύτερό σου εαυτό σε ένα πράγμα, δίνεις το μίνιμουμ σε πολλά.

Χρειάζεσαι δεκαπέντε λεπτά πλήρους συγκέντρωσης και αδιάσπαστης προσοχής σε μία και μόνο εργασία για να μπεις σε κατάσταση “ροής”. Το multitasking όχι μόνο σου στερεί αυτή τη δυνατότητα, αλλά σε φθείρει γρηγορότερα, ενώ έχεις ελάχιστα ως μηδενικά αποτελέσματα επειδή η προσοχή σου μεταπηδά από το ένα μέρος στο άλλο.

Το να προσπαθείς να βολέψεις με ζογκλερικά συγχρόνως όλες σου τις δουλειές, θα σε καταβάλλει. Αφού ρίξεις μια ματιά στη μεγάλη εικόνα και πάρεις μια ιδέα, πρέπει να στενέψεις πάλι το βλέμμα και να επικεντρωθείς σε ό,τι έχεις μπροστά σου. Ένα βήμα τη φορά. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να προχωρήσεις.

Υπάρχει μόνο μια εξαίρεση. Άλλωστε κάθε κανόνας έχει από μία.

Όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με το ολέθριο συγγραφικό μπλοκάρισμα, μερικές φορές είναι βοηθητικό ή κι απαραίτητο να δουλέψεις πάνω σε κάτι άλλο για ξεκλειδώσει το μυαλό σου και να βγουν έτσι μερικές λέξεις. Έτσι προέκυψε και το πρώτο μου βιβλίο, από το πουθενά.

Για να είμαι ειλικρινής, αυτό ακριβώς κάνω τόσην ώρα κι εδώ πέρα.