Ανατοκισμός και Ανατροφή

Μικρές Αλλά Συστηματικές Νίκες που Συσσωρεύονται σε Βάθος Χρόνου Επιφέρουν τα Μεγαλύτερα Αποτελέσματα


Παρακολούθησα μια μητέρα πρόσφατα να αγοράζει ένα πακέτο Pringles για την τρίχρονη κόρη της. Το κοριτσάκι πάλεψε κανονικά με τη συσκευασία. Τα νηπιακά δάχτυλα δεν είχαν αναπτύξει ακόμα την απαιτούμενη δύναμη κι επιδεξιότητα, έτσι το κορίτσι κατέφυγε στη λύση των δοντιών της.

Ήταν φανερό πως δυσκολευόταν, αλλά αν είχε δυο λεπτά ακόμα στη διάθεσή της, να επιθεωρήσει το αντικείμενο, να καταλάβει γιατί της αντιστεκόταν ώστε να μετέλθει διαφορετικές στρατηγικές, όπως και είχε ήδη αρχίσει να κάνει, τότε είμαι βέβαιος πως στο τέλος θα τα κατάφερνε.

Θα μπορούσαμε να καταφέρουμε τα πάντα, αν μας έδιναν τον απαραίτητο χρόνο.

Ακόμα κι αν η προσπάθειά της δε στεφόταν πάντως με επιτυχία, τουλάχιστον θα είχε την ικανοποίηση πως έβαλε τα δυνατά της. Το κορίτσι θα μάθαινε τα όριά του –επομένως θα αποκτούσε και μια πρώτη ιδέα πώς να τα ξεπεράσει– και μόνο τότε θα ζητούσε την πολύτιμη βοήθεια της μητέρας της, όταν όντως τη χρειαζόταν.

Πριν όμως προλάβει να δοκιμάσει τις δυνάμεις του για δεύτερη φορά, η μητέρα της απαίτησε επανειλημμένα και αυταρχικά να της δώσει τη συσκευασία.

“Δώσ’ το μου! Φέρε να στο ανοίξω!”

Μπορούσες να διακρίνεις πόσο σημαντικό ήταν για τη μικρή, πόσο απεγνωσμένα ήθελε να τα καταφέρει μόνη της. Κρατούσε τη συσκευασία κοντά στο στήθος της, απρόθυμη να ενδώσει, όμως ύστερα από τις άγριες επιταγές της μητέρας της αναγκάστηκε τελικά να συμμορφωθεί.

Η μητέρα της αφαίρεσε το πλαστικό καπάκι κι έσκισε το χαρτί. Μετά έδωσε τη συσκευασία στην κόρη της, ωστόσο το πρόσωπο του κοριτσιού δεν ήταν χαρούμενο και ενθουσιασμένο με την απρόσκοπτη λιχουδιά. Μάλλον απογοητευμένο.

Τα πατατάκια δεν ήταν το ίδιο νόστιμα γιατί τους έλειπε το γλυκό αίσθημα της επίτευξης, το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται σημαντικές αρετές όπως αυτοπεποίθηση και αυταξία.

Αυτό που η μητέρα απέτυχε να δει είναι πως τα πατατάκια δεν ήταν ποτέ το ζητούμενο, μόνο ένα ευχάριστο επακόλουθο του πραγματικού στόχου: να ανοίξει η κόρη της τη συσκευασία. Το να πετύχαινε αυτόν τον στόχο θα ήταν αρκετή επιβράβευση από μόνο του.

Αυτό που σε αποζημιώνει όταν ξεπερνάς ένα εμπόδιο και φτάνεις στον προορισμό σου δεν είναι ο τερματισμός, αλλά η ικανοποίηση ότι τα κατάφερες.

Τι Έμαθε Αντιθέτως Το Κορίτσι

Αυτή η γονεϊκή παρέμβαση φαντάζει ασήμαντη, αλλά θα αποδειχτεί ολέθρια σε βάθος χρόνου.

Το μικρό κορίτσι ερμήνευσε την επέμβαση της μητέρας της ως απόδειξη πλήρους απουσίας της δικιάς της αυτενέργειας και αυτονομίας.

Συμπέρανε πως δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνη της, πως θα έχει πάντα κάποιον ανάγκη, πως αφού κάποιος άλλος θα βρίσκεται συνεχώς κοντά της πρόθυμος να επωμίζεται την ευθύνη και να λύνει για χάρη της τα προβλήματά της, η ίδια δεν χρειάζεται καν να προσπαθεί.

Το μικρό κορίτσι μαθαίνει να τα έχει όλα έτοιμα κι εύκολα χωρίς προσωπικό κόπο και μόχθο. Επομένως δε μαθαίνει να εκτιμά και να είναι ευγνώμων κι έτσι γίνεται πικρόχολη.

Αλλά αν δεν είσαι σε θέση να εκτιμήσεις τα απλά πράγματα και να διακρίνεις την ομορφιά στην πεζή καθημερινότητα, τότε δεν είσαι σε θέση να ευχαριστηθείς την ίδια τη ζωή.

Ίσως η μητέρα της να νόμιζε πως ό,τι έκανε το έκανε από αγάπη, ίσως να ήθελε να δείξει στην κόρη της πως πάντα θα είναι εκεί όταν τη χρειάζεται. Ωστόσο, αν αυτή η γονεϊκή τακτική εξακολουθήσει, είναι θέμα χρόνου μέχρι το κορίτσι να εξελιχτεί σε μια ανεύθυνη, απαιτητική και αχάριστη έφηβη.

Όσο περισσότερο επεμβαίνεις σε μια κατάσταση, τόσο περισσότερο την απομακρύνεις από το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η μητέρα της ήθελε να βοηθήσει, αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να υπονομεύσει τη μελλοντική ανεξαρτησία της κόρης της και να μαράνει τις πραγματικές της δυνατότητες.


Γιατί η Μητέρα Αντέδρασε Έτσι: Γονείς-Ελικόπτερα και Αιτιολογία του Φαινομένου

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά στο βιβλίο του Dr. Haim Ginott Γονείς & Έφηβοι (1969) από έφηβους που έλεγαν ότι οι γονείς τους ήταν όλη την ώρα πάνω από τα κεφάλια τους σαν ελικόπτερα. Οπότε η συμπεριφορά υπάρχει εδώ και λίγο καιρό, αλλά έχει κλιμακωθεί σε ένα ευρύ κοινωνικό φαινόμενο σχετικά πρόσφατα.

Πιστεύω πως αυτό συμβαίνει κατά βάση για δύο λόγους.

1. Εξαιτίας του Συντριπτικού Φόβου να σε Αποκαλέσουν Κακό Γονιό

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εισβάλει στις ζωές μας κι έχουν επιφέρει ριζικές αλλαγές στα μοτίβα συμπεριφοράς μας. Ένα από αυτά είναι πως μας κάνουν πολύ πιο επιρρεπείς στην κριτική.

Με κάθε ανάρτηση και φωτογραφία που ανεβάζουμε εκθέτουμε τους εαυτούς μας σε έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων, δυνητικά σε όλον τον κόσμο, οπότε η κριτική και τα αρνητικά σχόλια που μπορούμε να λάβουμε αυξάνονται εκθετικά και είναι δύσκολο να το ελέγξουμε. Τα κακεντρεχή σχόλια καταφέρνουν να διαπερνούν τις άμυνές μας εξαιτίας του μεγάλου τους αριθμού και μόνο.

Επιπρόσθετα, η ανωνυμία του διαδικτύου ευνοεί τον διαδικτυακό εκφοβισμό χωρίς τον φόβο συνεπειών για τον δράστη. Επίσης, ο συγκεκριμένος τρόπος επικοινωνίας μας τυφλώνει απέναντι στον αντίκτυπο που έχουν τα λόγια μας σε τρίτους, αφού αδυνατούμε να δούμε τις πληγωμένες εκφράσεις τους. Έτσι χάνουμε την ικανότητά μας να συμπονούμε και γινόμαστε ακόμα σκληρότεροι.

Η μητέρα τρόμαξε στην ιδέα να κατηγορηθεί ως αδιάφορη και βιάστηκε να βοηθήσει για να αποφύγει το στίγμα του κακού γονιού.

Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι γονείς να μην επιτρέπουν στα παιδιά τους πια να κάνουν λάθη, γιατί παίρνουν τις αποτυχίες τους προσωπικά. Έτσι ανοίγουν το δρόμο μπροστά τους να περάσουν ανενόχλητα και επιχειρούν να εξαλείψουν κάθε δυσκολία. Δεν έχουν την πολυτέλεια να υπομείνουν την αποτυχία των παιδιών τους από το φόβο ότι θα τους ντροπιάσουν για την ανικανότητά τους ως γονείς. Αυτό όμως στο μέλλον θα αποβεί καταστροφικό γιατί με αυτόν τον τρόπο επίσης τα παιδιά τους στερούνται σημαντικότατα μαθήματα.

Ποτέ δε θα μάθεις από μια επιτυχία σου τόσα όσα θα σου διδάξει μια αποτυχία.

2. Οι Γονείς Μπερδεύουν τα Εγωιστικά τους Κίνητρα για Ανιδιοτελή Φροντίδα και Αγάπη

Σκοπός στη ζωή είναι να είσαι χρήσιμος. Η χρησιμότητά σου είναι κομβικής σημασίας για την ψυχική και σωματική σου υγεία. Το να καταλαμβάνεις το χώρο που ο αέρας θα γέμιζε έτσι κι αλλιώς δε θα σε ωφελήσει και πολύ. Αντιθέτως θα σε οδηγήσει πιο γρήγορα στην αυτολύπηση και την απέχθεια για τον ίδιο σου τον εαυτό.

Είναι υπέροχο να νιώθεις χρήσιμος. Είναι σπουδαίο να βλέπεις ότι είσαι σε θέση αν χρειαστεί να βοηθήσεις κάποιον. Κάνεις μια διαφορά, ασχέτως αν είναι μικρή ή μεγάλη. Σε βοηθάει να νιώθεις σημαντικός.

Αλλά αυτό θα πρέπει να προκύπτει φυσικά λόγω των ικανοτήτων σου και της αξίας σου, όχι με το να υποθάλπεις την εξάρτηση κάποιου από σένα, όχι καθιστώντας κάποιον τόσο άχρηστο που δεν έχει άλλη επιλογή από το να βασίζεται ολοκληρωτικά πάνω σου.

Πολλοί γονείς καυχιόνται για τις θυσίες που κάνουν, πολλές φορές εις βάρος της ίδιας τους της υγείας. “Θα έκανα τα πάντα για τα παιδιά μου. Είναι η ζωή μου”. Αν όμως παραμελείς τελείως τον εαυτό σου για χάρη των παιδιών σου, πέρα από το ότι χωρίς να το συνειδητοποιείς σταδιακά θα αρχίσεις να τα αντιπαθείς ως υπεύθυνα της μιζέριας σου, μετά από ένα σημείο η εξάντληση θα σε καταβάλει και δε θα είσαι τελικά σε θέση να προνοείς για κανέναν.

Για κάποιο λόγο θεωρούμε την αυτοθυσία ως ενάρετη, αλλά όπως είχε πει και ο Αριστοτέλης: “Ο αλτρουισμός είναι στον ίδιο βαθμό λανθασμένη προκατάληψη με τον εγωισμό”.

Να είσαι γονιός, όχι οσιομάρτυρας.

Έφτασα κάποια στιγμή στη διαπίστωση, λόγω και προσωπικής εμπειρίας, πως πίσω από αυτήν τη διαφημιζόμενη αγιοσύνη στην πραγματικότητα ελλοχεύει ένα σκοτεινό και υποχθόνιο κίνητρο, τις περισσότερες φορές κρυφό και στους ίδιους τους γονείς.

Οι γονείς διακηρύττουν την ανιδιοτελή τους αγάπη στα παιδιά τους με τη μορφή μιας υποτιθέμενης αυτοθυσίας με σκοπό να θέσουν τις βάσεις για το μελλοντικό τους επιχείρημα όταν το παιδί θελήσει να επαναστατήσει ή να φύγει. Γνέθουν το νήμα με δεξιοτεχνία και δένουν στα στρατηγικά σημεία των αρθρώσεων τα σκοινιά με τα οποία θα ελέγχουν τη μαριονέτα τους.

“Πώς τολμάς ύστερα απ’ όσα έκανα για να σε μεγαλώσω. Είσαι αχάριστο. Δε σέβεσαι τίποτα”.

Εξαναγκάζουν τα παιδιά δημιουργώντας τους τύψεις να μείνουν και να ανταποδώσουν την “αγάπη” τους.

Ο συλλογισμός τους είναι ο εξής:

Σε μεγάλωσα, οπότε όταν κι εγώ γεράσω, οφείλεις να με προσέχεις.

Για να εγγυηθούν την επιτυχία του μακιαβελικού τους σχεδίου υπονομεύουν με χειρουργική ακρίβεια την ικανότητα του ατόμου να μπορεί να υπάρχει αυτόνομα με το να μην του επιτρέπουν να κάνει το παραμικρό.

Αν έχεις σκοπό το παιδί σου να σε μισήσει, να κάνει τη ζωή σου δύσκολη ή ακόμα και να σε αφήσει να σαπίσεις και να μην σου ξαναμιλήσει ποτέ, τότε, εννοείται, συνέχισε αυτό που κάνεις.


Τι να Κάνεις Αντ’ Αυτού: Ο Ανατοκισμός της Μάθησης

Τα παιδιά είναι πιο ανθεκτικά απ’ όσο νομίζεις. Δε χρειάζονται έναν από μηχανής θεό που θα κατέβει από τον ουρανό και θα διευκολύνει τις ζωές τους με το κούνημα ενός μαγικού ραβδιού.

Χρειάζονται ενθάρρυνση, χρειάζονται αποδοχή, χρειάζονται να δείχνεις έμπρακτα την εμπιστοσύνη σου στις δυνάμεις τους.

Δεν μπορείς να είσαι καλός γονιός, αν δεν έχεις υπομονή.

Αν το παιδί σου κάνει προσπάθεια να φάει μόνο του, μην του πάρεις το κουτάλι γιατί θα λερωθεί και βαριέσαι να πλένεις. Επικρότησε την προσπάθεια και την πρωτοβουλία. Θα λερωθεί σήμερα, αλλά αύριο θα το κάνει καλύτερα.
 
Αν θελήσει να ντυθεί μόνο του, άσ’ το. Δώσ’ του την ελευθερία να εκφραστεί μέσα από την εμφάνισή του. Άφησέ το να πειραματιστεί και να αναπτύξει το γούστο του.
 
Αν πεινάσει και κάνει μια απόπειρα να ετοιμάσει το κολατσιό του, μη σκέφτεσαι τον χαμό που μπορεί να προκαλέσει. Θέτει τα θεμέλια βασικών δεξιοτήτων αυτοσυντήρησης κι επιβίωσης. Δεν μπορείς να πας πουθενά αν δεν είσαι σε θέση να ταΐσεις τον εαυτό σου. Μάλιστα όταν τελειώσει ζήτα του να σε βοηθήσει στο συγύρισμα. Έτσι μαθαίνει πως οι πράξεις μας έχουν συνέπειες και οφείλουμε να καθαρίζουμε την ακαταστασία που αφήνουμε πίσω. Έτσι χτίζεται η υπευθυνότητα.
 
Έχεις πετύχεις σαν γονιός όταν τα παιδιά σου δε σε χρειάζονται πια.
 
Είναι αυτά τα μικρά πράγματα που επαναλαμβάνονται με επιμονή ώσπου να τελειοποιηθούν που σε βάθος χρόνου φέρουν τα μεγαλύτερα αποτελέσματα.
 
Για σένα αυτές οι πράξεις φαντάζουν αμελητέες και γι’ αυτό θεωρείς πως δεν υπάρχει κάτι να διδαχτεί το παιδί από αυτές, αλλά έχεις ξεχάσεις στο μεταξύ πως και στα δικά σου παιδικά μάτια κάποτε έμοιαζαν τόσο επιδέξιες και δύσκολες. Από τότε έχουν μεσολαβήσει κάποιες δεκαετίες κι έχουν εντυπωθεί στη σωματική σου μνήμη, ώστε να εκδηλώνονται αυθόρμητα και μηχανικά.
 
Δεν ισχύει όμως το ίδιο για το παιδί σου. Αυτό ξεκινά από το μηδέν. Μην παρεμβαίνεις κάθε φορά για να το γλιτώνεις από κόπο. Τέτοια μικροπράγματα έχουν σημασία.
 
Μην τα κάνεις για χάρη του.
 
Απεναντίας, άφησέ τα να βιώσουν όσα περισσότερα μπορούν. Μην κάνεις τις ζωές τους περιττά εύκολες, γιατί θα τις καταστήσεις ανούσιες. Δώσ’ τους αγγαρείες, δώσ’ τους ευθύνες. Επίτρεψέ τους να νιώσουν χρήσιμα. Αν χρειαστεί, μοιράσου κάποιες συμβουλές, αλλά κυρίως άσ’ τα να βρουν την άκρη μόνα τους.
 
Είναι αυτές οι φαινομενικά αμελητέες νίκες που διαδέχονται η μία την άλλη και στοιβάζονται που σε βάθος χρόνου μπορούν να αλλάξουν ριζικά τη ζωή σου και να σε κάνουν έναν άλλον άνθρωπο.

Είναι το φαινόμενο του ανατοκισμού. Η καινούργια πληροφορία που μαθαίνεις όχι μόνο προστίθεται σε όσα ξέρεις ήδη, αλλά αλληλεπιδρά με την προϋπάρχουσα γνώση και δημιουργεί κάτι καινούργιο και φρέσκο. Όταν έχει να κάνει με τη μάθηση, ένα και ένα κάνουν τρία.

Οπότε αφήστε το μικρό κορίτσι να ανοίξει μόνο του τη συσκευασία με τα πατατάκια. Δεν έχετε ιδέα πώς μπορεί να αλλάξει κάτι τέτοιο τη ζωή του.
 
Είναι οι μικρές νίκες που κάνουν τη διαφορά.
 
Μία μικρή νίκη τη φορά.

Υ.Γ. Είδα το κοριτσάκι και τη μητέρα ξανά μετά από δυο τρεις μέρες. Η μητέρα τής αγόρασε ένα παγωτό κυπελλάκι. Αυτή τη φορά το κορίτσι το έδωσε κατευθείαν στη μητέρα μαζί με μια εντολή.

“Άνοιξέ το”.